Nằm nép mình bình yên giữa sự nhộn nhịp của phố Hàng Buồm, Đền Bạch Mã không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là linh hồn của Thăng Long xưa. Là ngôi đền trấn giữ phía Đông trong “Thăng Long Tứ Trấn”, nơi đây gắn liền với những truyền thuyết ly kỳ về ngựa trắng xây thành và vị thần bảo hộ kinh đô.
I. Đền Bạch Mã ở đâu? Thông tin chi tiết & Giá vé
Nếu bạn đang lên kế hoạch khám phá 36 phố phường, đây là những thông tin “nằm lòng” về ngôi đền này:
- Địa chỉ: Số 76 phố Hàng Buồm, phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
- Giờ mở cửa: 08:00 – 11:00 và 14:00 – 17:00 (Thường đóng cửa vào thứ Hai).
- Giá vé tham quan: 20.000 VNĐ/người (Chính thức áp dụng từ ngày 08/12/2025).
Góc nhỏ lưu ý: Dù nằm trong khu phố đi bộ đông đúc, đền Bạch Mã vẫn giữ được vẻ tĩnh lặng hiếm có. Đây là điểm dừng chân lý tưởng để bạn “sống chậm” lại giữa lòng Thủ đô.
II. Lịch sử và Truyền thuyết: Vì sao gọi là “Bạch Mã”?
Đền Bạch Mã được xây dựng từ thế kỷ thứ 9, ban đầu để thờ Thần Long Đỗ – vị thần “rốn rồng” của đất Thăng Long. Tuy nhiên, cái tên “Bạch Mã” (Ngựa Trắng) lại gắn liền với một điển tích lẫy lừng thời vua Lý Thái Tổ.
1. Huyền thoại “Ngựa trắng dẫn đường”
Khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (năm 1010), việc xây thành liên tục gặp thất bại, thành đắp đến đâu đổ đến đó. Nhà vua đã đến đền cầu nguyện và kỳ lạ thay, một con ngựa trắng từ trong đền đi ra. Vua cứ theo dấu chân ngựa mà đắp thành, từ đó thành xây xong vững chãi như bàn thạch. Để ghi nhớ công ơn, nhà vua đã phong thần Long Đỗ là “Quốc đô Thành hoàng” và tên gọi Đền Bạch Mã ra đời từ đó.
2. Vị thế trong “Thăng Long Tứ Trấn”
Ngôi đền là mảnh ghép quan trọng nhất trong hệ thống bảo vệ kinh thành xưa:
- Đền Bạch Mã: Trấn phía Đông (hành Mộc).
- Đền Quán Thánh: Trấn phía Bắc (hành Thủy).
- Đền Kim Liên: Trấn phía Nam (hành Hỏa).
- Đền Voi Phục: Trấn phía Tây (hành Kim).
III. Khám phá kiến trúc độc đáo của Đền Bạch Mã
Dù đã trải qua nhiều đợt trùng tu (lớn nhất là vào thời nhà Nguyễn), đền vẫn giữ được nét kiến trúc đặc trưng của thế kỷ 18-19 với quy mô đồ sộ và tinh xảo.
- Vẻ ngoài uy nghiêm: Cánh cửa gỗ đỏ rực rỡ và bức tường vàng nổi bật giữa phố cổ.
- Kết cấu nội thất: Toàn bộ khung nhà được làm từ gỗ lim quý hiếm. Hệ thống cột lớn và bộ đỡ mái theo phong cách “giá chiêng chồng rường con nhị” – một kỹ thuật chạm khắc đỉnh cao của nghệ nhân xưa.
- Hiện vật quý giá: Đền hiện lưu giữ hơn 15 tấm bia đá cổ, sắc phong, kiệu rước và đặc biệt là pho tượng thần Bạch Mã bằng đồng cực kỳ uy nghi.
IV. Kinh nghiệm đi lễ và tham gia lễ hội Đền Bạch Mã
Lễ hội đền Bạch Mã diễn ra vào ngày 12 và 13 tháng Hai Âm lịch hàng năm. Đây là dịp để du khách trải nghiệm nét văn hóa tâm linh đặc sắc của người dân Hà Nội.
1. Lịch trình lễ hội tiêu biểu:
- Ngày 1: Đoàn rước kiệu hoành tráng từ đền Mã Mây về đền Bạch Mã, múa rồng và lễ tế “Tiến Xuân Ngưu” (dâng trâu xuân).
- Ngày 2: Các hoạt động dâng hương, tế giã hội và các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống.
2. Quy trình hành lễ đúng cách:
Để giữ lòng thành kính, bạn nên tuân thủ thứ tự tham quan:
- Tam Quan: Cổng vào chính.
- Phương Đình: Sân trước nơi chuẩn bị lễ.
- Đại Bái: Nơi đặt án thờ chính.
- Cung Cấm: Nơi thờ tượng thần (Hạn chế chụp ảnh, quay phim tại đây).
V. Những lưu ý “vàng” khi ghé thăm di tích
Để chuyến tham quan thuận lợi và văn minh, bạn đừng quên:
- Trang phục: Ăn mặc lịch sự, kín đáo (tránh váy ngắn, áo sát nách).
- Tiền lễ: Nên đặt tiền vào hòm công đức, tránh đặt trực tiếp lên tay tượng thần hay ban thờ.
- Đi lại: Nếu đi xe máy, bạn có thể gửi xe tại các bãi xe phố cổ gần đó (Hàng Buồm, Tạ Hiện). Nếu đi bus, các tuyến số 18, 32, 34 dừng tại Trần Nhật Duật là lựa chọn gần nhất.
VI. Gợi ý lịch trình tham quan gần Đền Bạch Mã
Bạn có thể kết hợp tham quan Đền Bạch Mã với các địa điểm nổi tiếng khác chỉ trong bán kính 2km:
- Ô Quan Chưởng: Cách 300m (Cửa ô duy nhất còn sót lại).
- Chợ Đồng Xuân: Cách 500m.
- Đền Bà Kiệu & Hồ Gươm: Cách khoảng 1.5km.
- Cầu Long Biên: Cách 2.5km.
Kết luận
Đền Bạch Mã không chỉ là một di tích, mà là chứng nhân lịch sử hơn 1000 năm của Thăng Long – Hà Nội. Với mức phí tham quan chỉ 20.000đ, đây chắc chắn là một trải nghiệm văn hóa xứng đáng cho bất kỳ ai muốn chạm tay vào ký ức của Thủ đô.
Bạn không nên bỏ lỡ: